شمارش معکوس تا توافق
به عبارت دیگر شرایط نه جنگ؛ نه صلح باعث شده نه تنها تهران و واشنگتن که سایر کشورها نیز نسبت به این شرایط بلاتکلیف بمانند. چه اینکه طرف آمریکایی بارها از احتمال بالای رسیدن به توافق صحبت کرده؛ اما ازسوی دیگر همواره گزینه نظامی و جنگ را نیز در دستور کار داشته است. چنانکه طی روزهای گذشته ترامپ با اینکه از لزوم دستیابی به توافق میگفت، اما به کرات حملاتی را به برخی شهرهای ایران انجام داد، هرچند که ایران نیز در مقابل اهداف مدنظر خود در کشورهای منطقه را هدف قرار داد. البته برخی تحلیلگران معتقدند که بروز حمله کنترل شده از سوی کشورهایی که همزمان از مذاکره و توافق نیز صحبت میکنند نوعی به رخ کشیدن قدرت نظامی برای چانهزنی بیشتر در مذاکره است تا بتوانند دست بالاتر را داشت باشند، اما آنچه مسلم است و بسیاری از تحلیلگران داخلی و بینالمللی نیز بر آن صحه میگذارند اینکه این ایران بوده که با ایستادگی خود شرایط را به آمریکا تحمیل کرده و مقاومت ایران باعث شده تا هیأت حاکم بر کاخ سفید مجدانه و مصرانه به دنبال نوعی از توافق با تهران باشند. مروری بر مواضع سردمداران قدرت در واشنگتن موید همین گفته است. ترامپ بارها از احتمال بالای توافق با ایران گفته و جی. دی ونس معاون وی نیز بسیار مشتاقانهتر از او از رسیدن بهتوافق با ایران استقبال کرده است. حتی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا که مواضع سختتری نسبت به سایرین در خصوص ایران دارد نیز دیپلماسی و توافق با ایران را راهکار به مراتب بهتری از جنگ دانسته است؛ لذا اینکه آمریکا پس از تجربه جنگ ۴۰ روزه به جایی رسیده که جنگ را حلال مشکلات خود نمیبیند و به دنبال توافق است نشان از برتری و هماوردی ایران دارد که ترامپ را به جایی رسانده که خواهان توافق برای پایان جنگ است، اما چگونگی توافق از خود توافق بسیار مهمتر است، چراکه طرفین به ویژه ایران میخواهد دستاوردهای محسوسی از این توافق داشته باشد و حداقل خواستههایی که پیش از این داشته تا حد ممکن محقق شود. بر همین اساس نیز چند وقت اخیر مذاکرات به صورت مکتوب در جریان بود و رفت و آمدهای اشخاص و هیأتهای دیپلماتیک به تهران و واشنگتن در جهت نزدیک کردن مواضع طرفین را میتوان در همین راستا قلمداد کرد. نقش پر رنگ پاکستان، به عنوان میانجی و رفت و آمدهای شهباز شریف، نخست وزیر، فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش و محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان به تهران و واشنگتن از یک سو و تحرکات اخیر قطریها به ویژه حضور هیأت قطری چهارشنبه گذشته در تهران نشان داد که طرفین منطقهای نیز به این نتیجه رسیدهاند که توافق میان ایران و آمریکا به نفع همه است و بر همین مبنا در جهت توافق میان تهران و واشنگتن در تلاش هستند حال باید روند تحولات میان تهران و واشنگتن چگونه پیش خواهد رفت و چه زمانی میتوان به توافق نهایی رسید.
* جزئیات تفاهمنامه
روز گذشته بود که رسانهها از انتشار جزئیات پیش نویس تفاهمنامه ۱۴ مادهای ایران و آمریکا توسط منبع نزدیک به تیم مذاکره کننده ایرانی خبر دادند. تفاهمنامهای که نکات مهمی در آن گنجانده شده و اگر مورد توافق ایران و آمریکا قرار گیرد میتواند مطلوب قلمداد شود. بند نخست این تفاهم نامه به توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبههها از جمله لبنان اشاره دارد و در بند دوم آمریکا متعهد میشود در امور داخلی ایران مداخله نکرده و به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران احترام بگذارد. در بندهای بعدی رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز، تعهد آمریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران و بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی آمده است و در دیگر بندها میتوان به تعلیق تحریمهای فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی آن اشاره کرد، اما شاید از نکات مهمتر بحث لزوم ارائه طرحهای بازسازی ایران حداقل به مبلغ ۳۰۰ میلیارد دلار توسط آمریکا و متحدانش باشد که در این تفاهمنامه بدان اشاره شده است. مساله مهم بعدی ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی مبتنی بر موضوعات هستهای و لغو کامل تحریمهای اولیه، ثانویه، آمریکا و قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. در بند نهم آمده ایران تعهد خود در پیمان انپیتی مبنی بر عدم تولید سلاح هستهای را تکرار خواهد کرد و بند دهم نیز این چنین است که در دوره مذاکرات آمریکا متعهد شده به نیروهای خود در منطقه اضافه نمیکند و تحریم جدیدی هم وضع نخواهد کرد، اما نکتهای که بسیار مورد تاکید ایران بوده در بند یازدهم تفاهمنامه آورده شده و به آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پولهای بلوکه شده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی اشاره شده که نیمی از این مبلغ قبل از شروع مذاکرات باید در دسترس ایران قرار گیرد. تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق و اینکه توافق نامه نهایی توسط قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به تایید میرسد. از دیگر بندهای این تفاهمنامه است و در نهایت بند چهاردهم تفاهمنامه که میگوید: مذاکره نهایی قبل از آزادسازی نیمی از پولهای بلوکه شده ایران، تعلیق تحریمهای نفتی ایران و رفع محاصره دریایی آغاز نمیشود و توافق نهایی صرفا در موضوع سرنوشت مواد غنی شده و غنیسازی، رفع تحریمها، برنامه بازسازی اقتصاد ایران انجام میشود و بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است. البته لازم بهذکر است همانطور که سخنگوی وزارت خارجه پیش از این اعلام کرد، این متن همچنان نیازمند بررسی و نهایی شدن در نهادهای ذیربط در ایران است.
*واکنشها
صحبت از توافق احتمالی میان ایران و آمریکا با واکنش مختلفی نیز همراه بود. جایی که سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان با انتشار پیامی در صفحه ایکس خود نوشت: در چارچوب رویکرد مسئولانه و شفاف، تمامی جزئیات تفاهم نامه اسلام آباد در زمان مناسب با عموم مردم به اشتراک گذاشته خواهد شد. تفاهمنامه اسلامآباد هیچگاه تا این حد به نهایی شدن نزدیک نبوده است. تا زمان تکمیل و نهایی شدن آن، رسانهها باید از گمانهزنی درباره محتوای آن خودداری کنند. در راستای رویکرد مسئولانه و شفاف ما، تمامی جزئیات در زمان مقتضی با عموم مردم به اشتراک گذاشته خواهد شد. همچنین پایگاه خبری اکسیوس به نقل از منابع آگاه گزارش داد اختلافات اصلی در مذاکرات مربوط به توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، طی گفتوگوهای روز چهارشنبه میان مقامهای ایرانی و میانجیهای قطری برطرف شده است. بر اساس این گزارش، طرفهای ایرانی و قطری به این جمعبندی رسیدهاند که به متنی دست یافتهاند که احتمالاً مورد پذیرش آمریکا قرار خواهد گرفت. مذاکرات انجامشده شامل سازوکار آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، ترتیبات مربوط به بازگشایی تنگه هرمز در دوره آتشبس و نحوه مدیریت مذاکرات هستهای ایران در طول دوره توقف درگیریها بوده است. در همین حال، شبکه سیانان به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد ایران آخرین پیشنویس توافق پیشنهادی خود را از طریق میانجیهای قطری به آمریکا منتقل کرده است. این در حالی است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا گفته است توافق میان تهران و واشنگتن در آستانه نهایی شدن قرار دارد و احتمالاً تا پایان هفته جاری (منتهی به شنبه و یکشنبه) در اروپا به امضا خواهد رسید. ترامپ پنجشنبه شب به وقت تهران در اظهاراتی اعلام کرد: «ما به تازگی به توافق بزرگی برای پایان دادن به جنگ با ایران رسیدهایم و اکنون در حال نهایی کردن اسناد هستیم» > ترامپ زمان احتمالی امضای توافق را آخر هفته جاری (شنبه یا یکشنبه) و در یکی از کشورهای اروپایی عنوان کرد و گفت به دلیل برنامههای خود نمیتواند در مراسم امضای توافق حضور داشته باشد، اما «جیدی ونس» معاون رئیسجمهور آمریکا در اروپا حضور خواهد داشت.
